ο Κ. Γράψας είναι αρχιτέκτων-μηχανικός, περιβαλλοντολόγος ειδικευμένος στον ενεργειακό σχεδιασμό κτηρίων και εκπρόσωπος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Αρχιτεκτόνων. Εργασίες του για τον βιοκλιματικό σχεδιασμό κτηρίων έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα και σε παγκόσμια συνέδρια.Στη σειρά αυτή των άρθρων παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά με αυτό που ονομάζουμε
Βιοκλιματική Αρχιτεκτονική και που
κάλλιστα θα μπορούσαμε να αποκαλούμε 'σωστή', '
λογική, 'παραδοσιακή' ή 'περιβαλλοντικά ευαίσθητη' Αρχιτεκτονική.
Στο προηγούμενο άρθρο μιλήσαμε για τα
βιοκλιματικά κτήρια στην Ελλάδα και για τις τεχνικές που αυτά χρησιμοποιούν για την
εξοικονόμηση ενέργειας. Πριν προχωρήσουμε σε περισσότερα και λεπτομερέστερα παραδείγματα
βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής κρίνω σκόπιμο να παρεμβληθεί τούτο το άρθρο το οποίο παρουσιάζει το νομικό πλαίσιο πάνω στο οποίο η προσπάθεια για τη βελτίωση των κτηρίων μας θα βασιστεί.
Στο παρόν άρθρο αναφέρονται τμήματα της
Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων με σκοπό να αντιληφθούμε τους λόγους που η χώρα μας θα αναγκαστεί να πληρώνει πρόστιμα για τη μη εφαρμογή της αλλά και για την κατανάλωση ενέργειας από τα κτήρια, στους 'κουτόφραγκους'. Θα
δοθεί επίσης το πλαίσιο βάσει του οποίου κάθε οικοδομική άδεια θα πρέπει να συνοδεύεται με 'πιστοποιητικό ενεργειακής ταυτότητας' το οποίο θα
κατατάσσει το κτήριο σε συγκεκριμένη
ενεργειακή κατηγορία.
Η ενεργειακή κατηγορία του κτηρίου θα επηρεάζει το δικαίωμα του ιδιοκτήτη σε μία σειρά φορολογικών απαλλαγών και οικονομικών κινήτρων που σχετίζονται με την εμπορευσιμότητα του κτηρίου καθώς είναι αποφασισμένο τα ενεργειακά
μη-υπεύθυνα κτήρια και ο κακός αρχιτεκτονικός σχεδιασμός από
οποιουσδήποτε να αποκλεισθούν επιτέλους από την Ευρώπη με αντικίνητρα. Η
Ευρωπαϊκή οδηγία
εξεδόθη την 16η Δεκεμβρίου του 2002 και τα κυριότερα σημεία έχουν ως εξής: (
τα σχόλια μου με πλάγιους χαρακτήρες).
''1. Το άρθρο 6 της συνθήκης (για την ίδρυση της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας) ορίζει ότι οι απαιτήσεις της
περιβαλλοντικής προστασίας πρέπει να ενταχθούν στον καθορισμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων.
2. Οι
φυσικοί πόροι στων οποίων τη συνετή και ορθολογική χρησιμοποίηση αναφέρεται το άρθρο 174 της συνθήκης περιλαμβάνουν
προ ιόντα πετρελαίου, φυσικό αέριο και στερεά καύσιμα, που αποτελούν ουσιώδεις πηγές ενέργειας αλλά και επίσης τις κύριες πηγές
εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
3. Η
αυξημένη ενεργειακή απόδοση αποτελεί σημαντικό μέρος της δέσμης των πολιτικών και των μέτρων που
απαιτούνται γι
α τη συμμόρφωση με το
πρωτόκολλο του Κυότο, και θα πρέπει να περιλαμβάνεται σε όλες τις δέσμες πολιτικής για την τήρηση των παραπάνω δεσμεύσεων.
4. Η
διαχείριση της ενεργειακής ζήτησης είναι σημαντικό εργαλείο που επιτρέπει στην Κοινότητα να επηρεάζει την παγκόσμια αγορά ενέργειας και ως εκ τούτου την μεσομακροπρόθεσμη ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.
5. Στα συμπεράσματά του της 30
ης Μα ίου 2000 και της 5
ης Δεκεμβρίου 2000 το Συμβούλιο ενέκρινε το πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας σχετικά με την ενεργειακή απόδοση και ζήτησε τη
λήψη ειδικών μέτρων στον τομέα των κτηρίων.
6.
Ο τομέας της κατοικίας και ο
τριτογενής τομέας, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων είναι κτήρια,
αντιπροσωπεύει το 40% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Κοινότητα και αναπτύσσεται, τάση που πρόκειται να αυξήσει την ενεργειακή του κατανάλωση και, κατά συνέπεια,
τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. (
η τεράστια οικιστική ανάγκη δηλαδή που ο πλανητής έχει θα οδηγήσει σε νέα κτήρια τα οποία τη στιγμή αυτή ευθύνονται σε ποσοστό 40% για την υπερθέρμανση του πλανήτη μας).
7. Η
οδηγία 93/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13
ης Δεκεμβρίου 1993, για περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης η οποία ορίζει ότι
τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν και να εφαρμόσουν προγράμματα και να υποβάλλουν σχετικές εκθέσεις
για την ενεργειακή απόδοση στον κτηριακό τομέα, αρχίζει τώρα να εμφανίζει μερικά σημαντικά
οφέλη Πάντως χρειάζεται συμπληρωματικό νομικό κείμενο για τη θέσπιση πλέον συγκεκριμένων δράσεων με σκοπό την
αξιοποίηση του μεγάλου ανεκμετάλλευτου δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας και τη μείωση των μεγάλων διαφορών μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα αυτόν
[εμείς βέβαια είμαστε ουραγοί με τους βόρειους εταίρους μας να χρησιμοποιούν τη λιγοστή ηλιακή ενέργεια που διαθέτουν -αλλά και το επιστημονικό δυναμικό τους (χωρίς φόβο...)- στο έπακρο με αποτέλεσμα όχι μόνο να μας κάνουν μαθήματα αλλά και να μας τιμωρούν με το να καρπώνονται οικονομικά οφέλη με τη μορφή προστίμων αλλά και επιχειρηματικής κηδεμονίας που θα μας επιβάλλει το πρόγραμμά τους -βλέπε Ισπανικά αιολοκά εργοστάσια τεράστιας κλίμακας-.].
8. Η
οδηγία 89/106.ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21
ης Δεκεμβρίου 1988, γι
α την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά στα
προιόντα του τομέα των δομικών κατασκευών
απαιτεί να γίνονται οι δομικές κατασκευές και οι εγκαταστάσεις
θέρμανσης,
ψύξης και αερισμού κατά τρόπο ώστε η απαιτούμενη κατανάλωση
ενέργειας για τη χρησιμοποίηση του έργου να είναι χαμηλή,
ανάλογα με τα κλιματικά δεδομένα του τόπου αλλά και τους χρήστες.
9. Στα μέτρα για την περαιτέρω βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι κλιματολογικές συνθήκες όσο και οι τοπικές συνθήκες καθώς και οι κλιματικές συνθήκες στο εσωτερικό τους και η σχέσης κόστους/οφέλους. Τα μέτρα αυτά δεν θα
πρέπει να αντιβαίνουν σε άλλες βασικές
απαιτήσεις για τα κτήρια, όπως η ευχέρεια πρόσβασης, η αρχή της προφύλαξης και η χρήση για την οποία προορίζεται το κτήριο.
10. Η ενεργειακή απόδοση των κτηρίων θα πρέπει να υπολογίζεται με βάση μεθοδολογία που μπορεί να
διαφοροποιείται σε περιφερειακό επίπεδο και η οποία περιέχει, εκτός της θερμομόνωσης, και άλλους παράγοντες που διαδραματίζουν ολοένα και περισσότερο σημαντικό ρόλο όπως
π.χ. οι εγκαταστάσεις θέρμανσης/κλιματισμού, η εφαρμογή
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (
σε επίπεδο κτηρίου, όχι εργοστασίου), και ο σχεδιασμό του κτηρίου (
σχεδιασμός δηλαδή από Αρχιτέκτονες περιβαλλοντικά εκπαιδευμένους). Η κοινή προσέγγιση στη διαδικασία αυτή, που εκτελείται από εξειδικευμένους ή διαπιστευμένους εμπειρογνώμονες, των οποίων η ανεξαρτησία θα πρέπει να εξασφαλίζεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων (
εδώ, -για την Ελλάδα μας- αποσιωπητικά και ελπίδα ......) , θα συμβάλει στη δημιουργία ισότιμων όρων σε ότι αφορά τις προσπάθειες που καταβάλλονται στα κράτη μέλη για εξοικονόμηση ενέργειας στον
κτηριακό τομέα (
νομίζουν ότι προσπάθειες καταβάλλονται σε όλα τα κράτη συμπεριλαμβανόμενης και της Ελλάδας....!) και θα εισάγει διαφάνεια για τους υποψήφιους ιδιοκτήτες ή χρήστες αναφορικά με την ενεργειακή απόδοση στην κοινοτική αγορά ακινήτων. (
Εκτός των υπέρογκων φόρων, Δεν θα πουλιέται δηλαδή αν δεν είναι ενεργειακά σωστό και δεν θα νοικιάζεται, διότι το κτήριο θα θεωρείται απαράδεκτό και προσβλητικό για όλους μας. Εδώ να σημειώσω ότι η Οδηγία θα εφαρμοστεί και στα ξενοδοχεία αλλά και στις προς το παρόν επιδοτούμενες πανομοιότυπες 'βιλίτσες' που αντικαθιστούν τη φύση του νησιού μας με επιταγή των τουριστικών πρακτόρων).
11. Η Επιτροπή προτίθεται να αναπτύξει περαιτέρω πρότυπα όπως το ΕΝ832 ή
prΕΝ13790, επίσης όσον αφορά τα συστήματα κλιματισμού και φωτισμού.
12. Τα κτήρια έχουν επιπτώσεις στην κατανάλωση ενέργειας μακροπρόθεσμα και συνεπώς τα νέα κτήρια θα πρέπει να
ικανοποιούν τις ελάχιστες απαιτήσεις
ενεργειακής απόδοσης προσαρμοσμένες στο τοπικό κλίμα. Οι ορθές πρακτικές στον τομέα αυτόν θα πρέπει να αποσκοπούν στην βέλτιστη χρήση των παραγόντων που έχουν σχέση με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.... (
παραπέμπω σε προηγούμενο άρθρο σχετικά με την έρευνα του πανεπιστημίου Cambridge η οποία μειώνει την ενεργειακή κατανάλωση του Διοικητηρίου της Λευκάδας κατά τεράστιο ποσοστό και που δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ, ...ούτε για τα νέα δικαστήρια, ούτε για το θέατρο, ή για οποιοδήποτε άλλο έργο)
13. Οι μεγάλης κλίμακας
ανακαινίσεις υφιστάμενων κτηρίων μεγαλύτερων από ένα συγκεκριμένο
μέγεθος θα πρέπει να θεωρούνται
ευκαιρία για τη λήψη οικονομικώς αποδοτικών μέτρων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης....
...
16. ...Στο μέγιστο δυνατό βαθμό, το πιστοποιητικό (
ενεργειακής συμπεριφοράς) θα πρέπει να περιγράφει
την τρέχουσα ενεργειακή απόδοση του κτηρίου και μπορεί να αναθεωρείται αναλόγως.
Τα δημόσια κτήρια τα οποία επισκέπτεται συχνά το κοινό θα πρέπει να αποτελέσουν το παράδειγμα στα περιβαλλοντικά και ενεργειακά ζητήματα, και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να υπόκεινται σε τακτική ενεργειακή πιστοποίηση...... (
επαναλαμβάνω ότι καμία πρόβλεψη περιβαλλοντικής αρχιτεκτονικής σε κανένα από τα δρομολογημένα δημόσια κτήρια μας δεν υπάρχει από τους υπεύθυνους,
πράγμα που θα πληρώνεται διαρκώς από τις τσέπες μας με πρόστιμα και αυξημένους λογαριασμούς, αλλά και με το αναγκαστικό 'σκύψιμο του κεφαλιού' και τη δόση ντροπής που η απάθεια και ανευθυνότητα συνεπάγεται όταν βρισκόμαστε εκτός της ασφάλειας του μικρού τόπου μας αλλά και όταν συναντάμε το μειδίαμα του επισκέπτη που αντιλαμβάνεται τον τρόπο που λειτουργούμε ως χώρα). ...
....
18. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται όλο και μεγαλύτερη διάδοση των συσκευών κλιματισμού στις χώρες της Νοτίου Ευρώπης. Τούτο προκαλεί σοβαρά προβλήματα σε ώρες αιχμής φορτίου, με συνέπεια την αύξηση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας και την διατάραξη της ενεργειακής ισορροπίας στις χώρες αυτές. (
όπως και τεράστιες ποσότητες εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρά που προκαλούν μεγαλύτερη υπερθέρμανση και περισσότερες αγορές κλιματιστικών κ.ο.κ.) Θα πρέπει
να δοθεί προτεραιότητα σε στρατηγικές που βελτιώνουν τη θερμική συμπεριφορά των κτηρίων το καλοκαίρι. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να αναπτυχθούν περισσότερο οι τεχνικές παθητικής ψύξης των κτηρίων, και πρωτίστως εκείνες που συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας του κλίματος στο εσωτερικό των κτηρίων, καθώς και του
μικροκλίματος πέριξ του κτηρίου.
.....
Άρθρο 1Στόχος
Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων εντός της Κοινότητας λαμβάνοντας υπόψη τις εξωτερικές κλιματολογικές και τις τοπικές συνθήκες,
καθώς και τις κλιματικές απαιτήσεις των εσωτερικών χώρων και τη σχέση κόστους/
οφέλουςΗ παρούσα οδηγία
θεσπίζει απαιτήσεις που αφορούν:
α) το γενικό πλαίσιο για μια
μεθοδολογία υπολογισμού της
ολοκληρωμένης ενεργειακής απόδοσης κτηρίων.
β) την εφαρμογή ελάχιστων απαιτήσεων για την ενεργειακή
απόδοση των νέων κτηρίων.
γ) την εφαρμογή ελάχιστων απαιτήσεων για την ενεργειακή απόδοση μεγάλων υφιστάμενων κτηρίων στα οποία γίνεται μεγάλης κλίμακας ανακαίνηση
δ) την ενεργειακή πιστοποίηση των κτηρίων και
ε) την τακτική επιθεώρηση των λεβήτων και των εγκαταστάσεων κλιματισμού κτηρίων και, επί πλέον, μια αξιολόγηση των εγκαταστάσεων θέρμανσης των οποίων οι λέβητες είναι παλαιότεροι των 15 ετών.